بدل ما يتحلل 181 و حفظ روح از استيلا و تحلل و تخلخل روح را دو چيزى كه استعداد حركت و انبساط به جهت لطافت 182 قوام دويم انجذاب ماده 183 غاذيه بسوى او بسبب حركت كردن او در انبساط بسوى جهتى كه غير جهت حركت غذا است - و هر حركتى 184 كه بدين صفت باشد از شان او استتباع ماوراى خود است بسوى خود به چند و جوهى كه حاجت بذكر آن نيست - و درين امر اقتناع مىبخشد انجذاب مياه متاخره 185 وقت سيلان 186 متقدمه و همچنين انجذاب رياح و جلود در محاجم و انجذاب مياه در زراقات پس تكرر 187 فرح بدين سبب معد فرح بود 188 و همچنين اگر حالت غم تكرر شود قوت او نيز شديد گردد بسبب آنكه غم 189 را دو چيز تابع است ، ضعف قوت طبيعى و تكاثف روح به جهت برودت و انطفاى حرارت غريزى كه به سبب شدت 190 انقباض و احتقان روح 191 حادث شود و توابع اين اضداد امور مذكوره باشند - پس ظاهر شد كه تواتر فرح روح را معد فرح گرداند و تواتر غم معد غم و شخص 192 كثير الفرح 193 از اسباب مفرحه ضعيفه متاثر شود نه از اسباب غامه 194 مگر وقتىكه قوى باشد و مبتلاى 195 غموم را حال بضد آن بود - فصل : [ عوارض قلبى ] از عوارضات قلبى دو حالت‌اند كه باهم تشابه دارند يكى ضعف قلب و دويم توحش و ضيق الصدر - و فى الواقع 196 ميان هر دو فرق است و همچنين قوت قلب و تنشط و انشراح 197 صدر نيز باهم متشابه‌اند و ميان اين 198 هر دو نيز فرقى است مشكل 199 ، به جهت تلازم آنها در اكثر امر و براى اينكه اولين را دو حالت انفعاليه 200 ظن نموده‌اند و ثانيين 201 را دو حالت 202 فعليه و در دو طرف هر واحد از قسمين به چند وجوه فرق ظاهر شود - اول آنكه ميان هر دو تلازم نيست چراكه هر ضعيف 203 القلب محزان 204 نبود و نه هر محزانى ضعيف القلب باشد و نيز هر قوى القلب مفراح نيست و نه هر مفراحى قوى القلب است - دويم آنكه حدود هر دو متخالف 205 اند چه ضعف قلب حالتى است كه به جهت 206 او احتمال امر مخوف كم شود و ضيق الصدر حالت است به سبب 207 او احتمال امر موحش قليل بود - و مخوف عبارت از موذى بدنى باشد و موحش از موذى نفسانى - و سيوم آنكه لوازم نفسانى 208 هريك متخالف 209 اند چرا كه ضعف قلب حركت بسوى هرب دهد و توحش و ضيق الصدر بسوى دفع و مقاومت كه ضد هرب است - پس در صورت ضعف قلب اگر 210 عارضه لاحق شود تغير قوى 211 محركه نمايد و در ضيق الصدر تحريك آن و نيز در ضعف قلب دو انفعال باشد 212 - يكى انفعال بتاذى دويم انفعال بشوق حركت مباعدت - و در ضيق الصدر انفعال واحد